شهر الکترونیک
شهر الکترونیک شهری است برای همه با امکانات به روز و کار آمد که در آن ترافیک نیست ، شلوغی نیست ، ازدحام مشکل بزرگی نیست ، معلولان محترمند و در آسایش ، در کل شهر الکترونیک جایی است که کمتر کسی برای کار از منزل خارج می شود .
تعریف
در فرهنگ ها و دوره های گوناگون ، شهر الکترونیک را با تعاریف مختلفی شناخته اند که گذشته از تفاوت های آن ، در یک مورد متشابهی خاص دارند، یعنی در ریشه تعریف و همگی بی قید و شرط پذیرفته اند که ارتباط مایه حیات شهر الکترونیک است . در شهر الکترونیک برای کاری جز تفریح از خانه خارج نمی شوند و هیچ محدودیت زمانی و مکانی ندارند . در شهر الکترونیک مرزهای جغرافیایی چندان معنایی ندارد و به عنوان شهر الکترونیک تداعی کننده دهکده ای است به وسعت جهان .
مزایا
وقتی صحبت از شهر الکترونیک می کنیم نیاز است با بدانیم در شهرهای معمولی چه کارهایی انجام می شود و آیا آن کار ها را می توان به طریقی غیر از روش سنتی انجام داد یا نه ؟
تقریبا تمام کارهای ما در شهرها به یکدیگر وابسته اند و نمی توان کاری را بدون هماهنگی چند زیر ساخت انجام داد. برای مثال برای یک خرید ساده از یک فروشگاه عمومی به این وابسته هستیم :
وقت خود و ساعت کار فروشگاه ، موقعیت مکانی خود و فروشگاه ، مسیر بین خود و فروشگاه، نوع کالای مورد نیاز و نوع موجودی فروشگاه ، حجم مشتریان فروشگاه و قابل پیش بینی نبودن این مورد، کیفیت کالا و مقایسه قیمت و کیفیت آن کالا با انواع مشابهی که ممکن است در فروشگاه موجود نباشد و صدها نوع نیاز دیگر که یاد آوری آنها از حوصله بحث ما خارج است.
حال وقتی برای یک کار ساده مانند خرید از یک فروشگاه که از رایج ترین کارهای ممکن در زندگی شهری است ، این همه نیاز و امکان را باید سنجید پس برای اجرای کارهای بزرگ و گروهی نیازمند نوعی نظم مطلق هستیم . نظم اولین مزیت یک شهر الکترونیکی است و کیفیت زندگی نیز براساس این نظم قابل پیش بینی است . شهر الکترونیک بر خلاف چیزی که در فیلم های علمی ـ تخیلی نشان داده می شود لزوما شهری شلوغ ، بدون گیاه و پر از کابل های مخابراتی نیست ، شهر الکترونیک می تواند یک شهرک ساکت با طبیعت زیبا را تداعی کند که در آن از فروشگاه های متعدد و رنگارنگ خبری نیست یا ادارات دولتی و خدماتی به ندرت دیده می شوند. چرا که این فروشگاه ها و دیگر مراکزی که گفتیم مجازی سازی شده اند و آرامش جای شلوغی شهر را گرفته است پس مزیت دوم شهر الکترونیک آرامش است.
آرامش در هیچ جایی محقق نمی شود مگر در سایه امنیت
امنیت در شهر الکترونیک مزیتی است که در شهر های سنتی نمی توانیم کیفیتی این چنین را بیابیم . به عنوان مثال اگر شما پولی همراه نداشته باشید کمتر سارقی قصد نزدیک شدن به شما را دارد و یا اگر برای کارهای روزمره کمتر از خانه خارج شوید ، احتمال تصادف یا مشکلات از این دست کمتر می شود امنیتی که در پرداخت ها و انتقال وجوه در شکل الکترونیکی آن است این امکان را می دهد تا برتمام فعالیت های مالی خود نظارت داشته باشید و یا استفاده از سیستم های حسابداری آنلاین اختلاف حساب ها را در کمترین زمان ممکن کشف و از سایر زیان های آن جلوگیری کنید . در نظام مالی که بر شهر الکترونیک حاکم است همه چیز قابل پیگشیری است و اگر شخص یا اشخاصی هم با امکانات خاص مبلغی را از حساب فردی برداشت کنند ،بیمه ها تمامی خسارت ها را جبران خواهند کرد . شهر الکترونیک آن قدر مزایا و امکانات دارد که برای بیان آنها نیز به صدها صفحه کتاب نیاز است و ما نگاهی گذرا به اصلی ترین مزایای آن داریم. مزیت آخری که به آن خواهیم پرداخت مزیتی ملی است ، یک شهر الکترونیک میتواند با کم کردن هزینه ها و ایجاد نظم اقتصادی این امکان را برای کشور ایجاد کند تا سرمایه های ملی را با حداکثر بهره وری استفاده کند و هزینه های جانبی را که می توان در آن صرفه جویی کرد را کاهش داد تا سرمایه در جای خود قرار گیرد و به رشد اقتصادی و صنعتی کشور کمک کند.
نکته : در بسیاری از موارد وقتی از مزایای شهر الکترونیک می پرسیم مواردی مانند امکان پرداخت الکترونیک یا استفاده از سایت های اینترنتی را به عنوان مزایای شهر الکترونیک نام می برند . اما مواردی این چنین جز امکانات این شهر است و مزایای آن چیزهایی مانند مواردی است که یادآور شدیم.
نیازها
همان طور که گفتیم نیاز اصلی شهر الکترونیک ارتباط است و همین ارتباط است که به شهر الکترونیک معنا می بخشد . پس بدون ارتباط سالم ، کامل و امن فکر این شهر را از سر بیرون کنیم. داشتن لینک ارتباطی خود نیازهای دیگری را ایجاد می کند. یعنی برای استفاده از یک ارتباط هر دو طرف ارتباط نیز باید دارای امکان سرویس دهی متقابل باشند که نیاز است هم سرورهای میزبان امکانات امنیتی و نرم افزاری را فراهم کنند و هم اشخاصی که به آن وصل می شوند باید امکان استفاده از خدمات آن را داشته باشند . این امکانات شامل داشتن لینک ارتباط استاندارد ، سخت افزار مناسب ، نرم افزارهای روز آمد و سیستم عامل های قدرتمند است.
نیاز دیگر این شهرها قانون است ، یعنی برای شهری که تمام امکانات آن از نوعی متفاوت است باید قوانینی متناسب با آن تدوین شود و ناظران بتوانند بر دستگاه های اجرایی اعمال قدرت کنند . نیاز اصلی یک شهر الکترونیک که حتی مهم تر از ارتباط است چیزی است از جنس خودمان یعنی فرهنگ . برای زندگی در هر اجتماعی اگر فرهنگ حضور در آن را نداشته باشیم نمی توانیم از مزایای واقعی آن بهره مند شویم و در بسیاری موارد به حقوق دیگران تجاوز خواهیم کرد که این کار بیش تر از همه برای خودمان مضر خواهد بود.
معایب
شهر الکترونیک نمادی از زندگی مدرن است و زندگی مدرن نیز مشکلات خاص خود را به همراه دارد ، بیماریهایی که با نام بیماریهای تمدن شناخته شده اند در این شهرها بیشتر دیده می شوند . مشکلات عاطفی و افسردگی یک دیگر از معایب این شهر است ، چرا که برخوردها ، دید و بازدیدها و روابط انسانی مجازی سازی می شودو شادابی را از کاربران آن می گیرد . وابستگی بالا به تکنولوژی نیز یک مشکل بزرگ این نوع زندگی است . یعنی اگر زیر ساخت دچار مشکل شود به نوعی تمام امور زندگی مختل می شود. هزینه بالا برای پیاده سازی این نوع شهرها یک دیگر از معایب آن به شمار می رود. البته برای همه این ها راه کارهایی ارایه شده است که قابل پیاده سازی نیز هست.
1_حقوق شهروندان در شهرهای الکترونیکی
در عصر اطلاعات و متناسب با اهداف سند چشمانداز بیستساله و با تلاش روزافزون دولت و تمامی آحاد جامعه برای شکلگیری جامعه اطلاعاتی و جامعه دانش پایه، به سمت کشوری حرکت میکنیم که در آن، مفهوم شهروندان به افرادی اطلاق میگردد که مسئولیتپذیر، پاسخگو و فعال، کمکدهنده و دارای نقشی مؤثر در فرآیند توسعه ملی بوده و منفعل، ساکن و مددجو نباشند. از این رو حصول اطمینان از کاربرد فناوری اطلاعات در همه ابعاد زندگی و سیستمهای اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی موجب تحولی بزرگ در شیوه زندگی، کار و فعالیت آنها و از حقوق اساسی هر شهروندی به حساب میآید.
در چنین جامعهای، توانمندی شهروندان در پردازش، ذخیره، انتقال، تولید و بهکارگیری داده، اطلاعات و دانش از اهمیت بهسزایی برخوردار است. در سایه تحقق حقوق ملت در چنین جامعهای، افراد شایسته، با مهارت، دارای شوق و انگیزش، پاسخگو و نوآور میتواند در ارتقاء سطح کیفیت زندگی فردی و اجتماعی یک شهر و حتی کشور وظایف بزرگی را به عهده گیرد. اینگونه شهروندان قادرند در بازار جهانی فعالیت نموده و به مبادله ثروت و دانش خود به دور از هرگونه محدودیت جغرافیایی، فیزیکی و اقتصادی در کوتاهترین زمان و در هر مکانی مشغول شده و شکلدهنده اقتصادی متنوع، توأم با افزایش قدرت رقابت باشند. جامعهای که در آن با رعایت حقوق و قوانین الکترونیکی حاکم بر فضای دیجیتال، قدرت جذب دانش و استعداد از اقصی نقاط جهان نیز امکان پذیر میگردد. از این رو دسترسی به جامعه اطلاعاتی در سطح ملی و منطقهای و توسعه دولت الکترونیکی با ایجاد شهر های الکترونیک و کاهش زمان و هزینه ارائه خدمات به شهروندان نیازمند فراهم آوردن فرصتهای برابر، عادلانه و امن اطلاعاتی برای همه شهروندان توام با رعایت حقوق فردی و اجتماعی آنان است.
2_ تعامل خانواده و شهر الکترونیکی
زندگی در شهر الکترونیکی، مطالعه و افزایش اطلاعات و مهارتهای تک تک شهروندان و به خصوص والدین و خانوادهها را میطلبد، چرا که این خانوادهها هستند که نهایتا به عنوان کاربران سیستم در جهت تامین نیازهای خدماتی خود به سایتها و پورتالهای شهر الکترونیک مراجعه میکنند. از این رو خانوادهها لازم است در خصوص محاسن و عیوب رسانههای الکترونیکی، راهنمای خوب و موثر و به روزی برای فرزندانشان باشند. آنچه باید در تعامل خانوادهها و شهر الکترونیک و دنیای مجازی در نظر گرفت، آشنایی والدین با آسیبهایی است که احتمال دارد فرزندان را در استفاده از دریای بیکران اطلاعات الکترونیکی دچار مشکل نماید.
از جمله چالشهای اساسی گسترش فناوری ارتباطات درجهان – به خصوص کشورهای در حال توسعه - آسیبهای فرهنگی و اجتماعی است. قرار گرفتن در معرض فرهنگهای گوناگون، آزادیهای زیاد در یک دورة زمانی نسبتاً کوتاه و امکان دسترسی به اطلاعات غیراخلاقی گوناگون از طریق اینترنت، برخی از نمونههای این خطرها است. در کشورهای در حال توسعه، از جمله کشورما، بنابر شرایط فرهنگی و اجتماعی، احتمال آسیبپذیری زیادی در اثر تعامل گسترده با دیگر فرهنگ ها وجود دارد. به رغم پیشرفتهای حاصل شده در سازوکارهای امنیتی و کنترلی در اینترنت، قابلیتهای کنترلی در این گونه موارد کمتر مؤثر واقع میشوند. بنابراین توجه به شرایط فرهنگی و اجتماعی کشورها یا مناطق جغرافیایی خاص قبل از ایجاد شهر الکترونیک و آماده کردن خانوادهها از بعد فرهنگی ، اجتماعی و اخلاقی و حتی پزشکی ضروری است
3_تدوین و اجرای قوانین و مقررات شهرهای الکترونیکی
جهت برپایی و ایجاد شهر الکترونیک، علاوه بر تدوین و اجرای قوانینی مناسب در جهت تحقق دولت الکترونیک، لازم است قوانین ویژهای خصوصا در جهت رعایت استاندارهای امنیتی تدوین و تنظیم گردد. به طوری که متناسب با نیازها و ویژگیهای هر شهر الکترونیک ارائه شده باشد. این قوانین و مقررات از سوی دولت در بخشهای مختلف اقتصادی و اجتماعی قابل بررسی است. قوانین مربوط به جرائم الکترونیکی، حریم خصوصی، جریان آزاد اطلاعات، حقوق مصرفکنندگان و قوانین تجارت الکترونیک از مهمترین آنها هستند. همچنین سازمانها و کسب و کارهای خصوصی که از شبکهها و سیستمهای اطلاعاتی استفاده میکنند، دارای سیاست امنیتی هستند. اجرای سیستمهای مدیریت امنیـت اطلاعات و پیادهسازی استانداردهای مربوطه - مانند ISO17799 - برای سازمانها ضروری است. حتی خانوادهها و شهروندان الکترونیک نیز برای کاهش آسیبهای امنیت اطلاعات، برای خود و خانواده سیاستها و روالهای امنیتی در نظر میگیرند، مانند کنترلهای والدین روی استفاده کودکان از کامپیوتر و اینترنت.
4_ بزهکاری و جرایم در شهرهای الکترونیکی
فضای یک شهر الکترونیک، فضایی مجازی است، فضایی که در آن برخی افراد با نیت خرابکاری یا سوء استفاده - مثلاً سوء استفاده مالی - اقدام به اجرای حملههای امنیتی میکنند. به این اقدامات "جرایم الکترونیکی" میگوییم. هدف ایجاد امنیت اطلاعات در شهر الکترونیک جلوگیری از وقوع این جرایم و کاهش اثرات منفی آنها است. سابقه جرایم الکترونیک به سابقه استفاده از کامپیوترها بر میگردد. آنچه تازگی دارد گسترش وسیع تجهیزاتی است که توان محاسباتی و ارتباطی بالایی دارند و در انواع فعالیتهای اجتماعی و اقتصادی در شهرهای جدید، بصورت یک رکن اصلی مورد استفاده قرار میگیرند. امروزه حجم وسیعی از اطلاعات مهم در شبکهها جریان دارند و تعداد بسیار زیادی کاربران مختلف که عمدتاًٌ هیچ آموزشی در زمینه امنیت ندیدهاند. هر شهروند در شهر الکترونیک مجاز است از زیرساخت های اطلاعاتی به عنوان یک امکان عمومی استفاده نماید و همین واقعیت است که منجر به بروز جرایم الکترونیکی در شهرهای الکترونیک میشود. از جمله شایعترین جرایم در زمینه امنیت اطلاعات در شهرهای الکترونیک، میتوان به مواردی همچون حملات ویروسی، دسترسیهای غیرمجاز، دزدی اطلاعات محرمانه و خصوصی افراد و مسائل مربوط به کامپیوترهای قابل حمل... اشاره نمود.
5_رفاه اجتماعی و امنیت اجتماعات در شهرهای الکترونیکی چگونه است؟
مزایای الکترونیکی شدن از جمله سرعت و دقت بالاتر و کاهش هزینههای سربار، باعث گسترش شهرهای الکترونیک شده است. در مقایسه با زندگی کنونی، یک شهروند الکترونیک از سطح رفاه اجتماعی بالاتری برخوردار است. به طور خلاصه از جمله مواردی که شهروند الکترونیک را از شهروند عادی متمایز میکند، میتوان به موارد زیر اشاره نمود؛
یک شهروند الکترونیکی در قیاس با یک شهروند سنتی از مزایای زیر برخوردار است؛
• شهروند الکترونیکی، مهارت استفاده از کامپیوتر و اینترنت را دارد و به همین جهت، با اعتماد به نفس بیشتری در عصر اطلاعات و ارتباطات به حیات خود ادامه میدهد.
• شهروند الکترونیکی، توانایی استفاده از فناوریهای ارتباطی نوین، از قبیل پست الکترونیکی، گپزنی و ... را دارا بوده و در هر لحظه از شبانهروز میتواند با هر یک از دوستان یا آشنایان خود ارتباط برقرار کند.
• شهروند الکترونیکی، به روز زندگی میکند، زیرا قادر است آخرین اطلاعات، اخبار، کالاها و نرمافزارها را در چند دقیقه از طریق اینترنت جستجو کرده و به دست آورد.
• شهروند الکترونیکی، سفرهای مفرحتری انجام میدهد؛ زیرا کلیه مراحل سفر را از قبل، به کمک اینترنت برنامهریزی کرده است.
• استخدام شهروند الکترونیکی آسانتر است، چرا که از طریق اینترنت به راحتی از فرصتهای شغلی موجود آگاه میشود.
• کاهش جدی ترافیک شهری به واسطه عدم نیاز به عبور و مرور شهری جهت انجام اموری همچون خرید های روزمره، کارهای بانکی و ...
• کاهش جدی آلودگی هوا با توجه به کاهش عبور و مرور شهری
• افزایش سرعت کارها با استفاده بهینه شهروندان از کل زمان مفید در شبانه روز
• صرفهجویی در انرژی مفید شهروندان و عدم نیاز به صرف انرژی در مسیرهای رفت و آمد
• ارتقای روحیه مثبت شهروندان به واسطه افزایش راندمان آنها از نظر زمان و انرژی
•افزایش سطح رفاه و آسایش همگانی
• دستیابی به عدالت اجتماعی همگانی با توزیع عادلانه و یکسان خدمات و اطلاعات
• افزایش سرعت توسعه و پیشرفت کشور
•ارتقای متوسط سطح فرهنگی و علمی شهروندان
ناگفته نماند که تحقق تمامی موارد ذکر شده، در سایه سیستمی امن از تبادل اطلاعات در فضای الکترونیک صورت می پذیرد که در قسمتهای قبلی بدان اشاره شد.
6_مقوله امنیت در شهر الکترونیک
همانگونه که میدانید در یک شهر الکترونیک که ثمره و میوه توسعه دنیای اطلاعات است، کلیه مراکز دولتی و خصوصی با استفاده از فناوری اطلاعات و ارتباطات و از طریق شبکههای متعدد با هم در ارتباط میباشند تا بدین وسیله امکان انجام فعالیتهای بانکی، تبادلات مالی و تجاری، بهداشتی، آموزشی و خدماتی را به صورت الکترونیک و برخط برای تمامی شهروندان در کلیه اوقات شبانهروز فراهم آورند. این مهم زمانی تحقق مییابد که اطلاعات به صورت مطمئن، با صحت و سقم کامل و با حفظ امنیت و محرمانگی منتقل، نگهداری و یا در دسترس افراد قرار گیرد.
به طور کلی، امنیت یکی از بنیادیترین و اساسیترین مواردی است که به سبب وجود سیستمهای اطلاعاتی مختلف، امکان دسترسیهای از راه دور به اطلاعات، اشتراک اطلاعات و وجود داده های محرمانه و حساس شهروندان و کسب و کارها در شهر الکترونیک، توجه مدیران و بانیان آن را از یک سو و شهروندان را به عنوان کاربران الکترونیکی این امکانات از سوی دیگر به خود جلب کرده است. در این راستا تدابیر متفاوتی در رده های مختلف دولت مردان، کارشناسان و محققان فناوری اطلاعات از جمله ترویج فرهنگ آشنایی شهروندان با تدابیر امنیتی در فضای الکترونیک و افزایش آگاهی آنان از این مسائل، ایمن سازی بستر فناوری اطلاعات و رعایت استاندارهای امنیتی مناسب، ایمنسازی مکان و نحوه نگهداری اطلاعات و طراحی نرمافزارها و محیط های ایمن جهت استفاده از امکانات الکترونیکی و اینترنتی و ... را میتوان نام برد.
از آنجا که مسئولیت بخش عمدهای از زیرساختها و سیاستها و بررسی مسائل امنیتی در شهر الکترونیک، وابسته به دولتها است، لذا این امر در جهت تحقق دولت الکترونیک نیاز به توجه و تدابیر ویژهای دارد. خوشبختانه اهمیت مقوله امنیت در فضای الکترونیکی تا جایی است که در سند راهبردی پیشنهادی نظام جامع فناوری اطلاعات کشور نیز به عنوان یکی از عوامل بسیار مهم، بدان پرداخته شده، به گونهای که اقداماتی چون:
• ایجاد امنیت جامعه، خانواده و اشخاص در استفاده از خدمات الکترونیکی از طریق وضع قوانین مورد نیاز برای حفظ امنیت جامعه، خانواده و اشخاص،
• طراحی و به کارگیری سازوکارهای امنیتی و حفاظتی برای حفظ امنیت جامعه، خانواده و اشخاص در فضای الکترونیکی،
• آموزش شهروندان به رعایت نکات ایمنی در فضای الکترونیکی،
•بهرهگیری از رمز و کدگذاری به صورت گسترده در راستای صیانت از حقوق شهروندان.
•برقراری امنیت فضای الکترونیکی تبادل اطلاعات کشور با استقرار نظام مدیریت و راهبری امنیت فضای تبادل اطلاعات کشور،
•استانداردسازی محصولات و سازوکار امنیت حوزه فناوری اطلاعات،
•توسعه و تقویت صنعت بومی امنیت فناوری اطلاعات،
•ایجاد نظام پیشگیری و مقابله با تهدیدات مختلف در این حوزه،
•سهولت ایمنی و امنیت جهت شبکههای پرسرعت و کارآمد
همه و همه از جمله موارد مهمی هستند که در این سند، جهت صیانت از امنیت شهروندان کشور عزیزمان در فضای الکترونیک و تحقق هر چه بهتر دولت الکترونیکیای امن و ایمن که پیش نیاز ایجاد شهرهای الکترونیک میباشد، مورد توجه قرار گرفته است که این مساله خود حاکی از حیاتی بودن مساله حفظ امنیت در فضای الکترونیکی و به تبع آن شهر الکترونیک است.
کلام آخر
شهر الکترونیک محصولی است که پس از طی یک فرآینده بدست خواهد آمد و برای طی مراحل این فرآیند باید تمام شهروندان با آن هم گام شوند و شروع به آموختن علوم مورد نیاز و شناخت نیازهای خود در یک شهر مدرن .
منبع :
- كليك
- سيتنا
- كمیته فن آوری اطلاعات وزارت راه و ترابری
برای دانلود فایل آموزشی اینجا را کلیک کنید
نظر یادتون نره!!!